رژیم کتوژنیک یا کتو یکی از الگوهای غذایی بسیار کم‌کربوهیدرات و پرچربی است که در سال‌های اخیر برای کاهش وزن و بهبود برخی شاخص‌های متابولیک مورد توجه قرار گرفته است. بااین‌حال، اگر سابقه کلسترول بالا دارید، انتخاب این رژیم نیازمند توجه بیشتری است؛ زیرا کاهش شدید کربوهیدرات معمولاً با افزایش سهم چربی در رژیم همراه می‌شود و نوع چربی انتخاب‌شده می‌تواند بر سطح LDL و سایر شاخص‌های چربی خون اثر بگذارد.

از طرف دیگر، پاسخ چربی خون به رژیم کتو در همه افراد یکسان نیست. در برخی افراد، تری‌گلیسرید کاهش می‌یابد و HDL افزایش پیدا می‌کند، درحالی‌که LDL ممکن است کاهش یابد، تغییر چندانی نکند یا افزایش قابل‌توجهی داشته باشد. شواهد جدید نیز این تفاوت فردی را تأیید می‌کنند؛ در یک متاآنالیز سال ۲۰۲۶ از ۶۲ مطالعه کارآزمایی تصادفی‌شده، رژیم کتو به‌طور متوسط با کاهش تری‌گلیسرید حدود ۱۹.۹۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر و افزایش HDL حدود ۳.۶۱ میلی‌گرم در دسی‌لیتر همراه بود، اما LDL نیز به‌طور متوسط حدود ۸.۴۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر افزایش داشت.

بنابراین، نمی‌توان رژیم کتو را برای همه افراد دارای کلسترول بالا به‌طور مطلق «بی‌خطر» یا «خطرناک» دانست. وضعیت اولیه چربی خون، سابقه بیماری قلبی-عروقی، ژنتیک، کاهش وزن، ترکیب چربی‌های رژیم و پاسخ فردی همگی اهمیت دارند.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که رژیم کتو و کلسترول چه ارتباطی با یکدیگر دارند، این رژیم چگونه می‌تواند بر LDL، HDL و تری‌گلیسرید اثر بگذارد، چه افرادی باید احتیاط بیشتری داشته باشند و جدیدترین شواهد درباره خطرات و مزایای آن چه می‌گویند. این مقاله با توسط دکتر بتول فرهادی،  متخصص بیماری‌های داخلی بررسی و تایید شده است.

رژیم کتوژنیک چیست و چگونه عمل می‌کند؟

رژیم کتوژنیک یک الگوی غذایی بسیار کم‌کربوهیدرات، پرچرب و معمولاً با دریافت متوسط پروتئین است. در بسیاری از انواع این رژیم، میزان کربوهیدرات به کمتر از ۵۰ گرم در روز می‌رسد؛ هرچند مقدار دقیق آن بسته به نوع رژیم و هدف فرد متفاوت است.

با کاهش شدید کربوهیدرات، ذخایر گلیکوژن بدن کاهش پیدا می‌کند و کبد شروع به تولید اجسام کتونی از اسیدهای چرب می‌کند. این وضعیت که کتوز تغذیه‌ای نام دارد، باعث می‌شود بدن سهم بیشتری از انرژی خود را از چربی و کتون‌ها تأمین کند.

کاهش وزن در رژیم کتو نیز می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله کاهش دریافت انرژی، تغییر اشتها، کاهش آب بدن در مراحل ابتدایی و افزایش استفاده از ذخایر چربی باشد. بنابراین، تمام کاهش وزن ایجادشده را نمی‌توان صرفاً به افزایش «چربی‌سوزی» نسبت داد.

رژیم کتوژنیک در ابتدا بیشتر به‌عنوان یک روش درمانی برای برخی انواع صرع مقاوم به درمان مورد استفاده قرار گرفت. امروزه این رژیم در زمینه‌هایی مانند کاهش وزن و دیابت نوع ۲ نیز مطالعه شده است، اما میزان شواهد و مناسب بودن آن برای بیماری‌ها و افراد مختلف یکسان نیست.

نکته مهم این است که «رژیم کتو» الزاماً به معنای مصرف مقدار زیادی کره، خامه، گوشت‌های پرچرب و سایر منابع چربی اشباع نیست. می‌توان این رژیم را با سهم بیشتری از چربی‌های غیراشباع موجود در روغن زیتون، آووکادو، مغزها، دانه‌ها و ماهی نیز تنظیم کرد؛ موضوعی که می‌تواند از نظر کیفیت رژیم و سلامت قلب اهمیت داشته باشد.

کلسترول بالا چیست و چرا اهمیت دارد؟

کلسترول ماده‌ای ضروری برای بدن است و در ساخت غشای سلولی، برخی هورمون‌ها و ویتامین D نقش دارد. بااین‌حال، بالا بودن LDL یا لیپوپروتئین با چگالی پایین، به‌ویژه در طولانی‌مدت، با افزایش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی آترواسکلروتیک ارتباط دارد.

LDL یکی از مهم‌ترین حامل‌های کلسترول در خون است. افزایش طولانی‌مدت LDL می‌تواند در شکل‌گیری و پیشرفت پلاک‌های آترواسکلروتیک در دیواره شریان‌ها نقش داشته باشد و خطر بیماری عروق کرونر و سکته مغزی ایسکمیک را افزایش دهد.

HDL نیز یکی از اجزای پروفایل چربی خون است، اما افزایش HDL به‌تنهایی به معنای مصونیت در برابر بیماری قلبی نیست. بنابراین، نمی‌توان صرفاً با مشاهده HDL بالا نتیجه گرفت که افزایش LDL اهمیت ندارد.

خطر قلبی-عروقی به مجموعه‌ای از عوامل مانند سطح LDL، مدت‌زمان بالا بودن آن، فشار خون، دیابت، استعمال دخانیات، سابقه خانوادگی و وجود بیماری قلبی-عروقی بستگی دارد.

رژیم کتو چه تأثیری بر LDL ،HDL و تری‌گلیسرید دارد؟

تأثیر رژیم کتو بر چربی خون پیچیده و وابسته به فرد و ترکیب رژیم غذایی است. در بسیاری از مطالعات، رژیم‌های کتوژنیک یا بسیار کم‌کربوهیدرات با کاهش تری‌گلیسرید و افزایش نسبی HDL همراه بوده‌اند. بااین‌حال، LDL رفتار یکسانی ندارد و ممکن است در افراد مختلف کاهش پیدا کند، ثابت بماند یا افزایش یابد.

شواهد جدید این موضوع را به‌خوبی نشان می‌دهند. یک متاآنالیز در سال ۲۰۲۴ که ۲۷ کارآزمایی تصادفی‌شده با مجموع ۱۲۷۸ شرکت‌کننده را بررسی کرد، به‌طور میانگین افزایش ۰.۳۵ میلی‌مول در لیتر در LDL و ۰.۳۶ میلی‌مول در لیتر در کلسترول تام را گزارش کرد. در همین تحلیل، تری‌گلیسرید حدود ۰.۲۰ میلی‌مول در لیتر کاهش و HDL حدود ۰.۱۶ میلی‌مول در لیتر افزایش داشت.

متاآنالیز بزرگ‌تر منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز در مجموع ۶۲ مطالعه نشان داد که رژیم کتو به‌طور متوسط با کاهش تری‌گلیسرید و افزایش HDL همراه است، اما LDL و کلسترول تام نیز افزایش متوسطی داشته‌اند. در این تحلیل، افزایش متوسط LDL حدود ۸.۴۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر بود.

بنابراین، نمی‌توان گفت «رژیم کتو همیشه LDL را بالا می‌برد» یا برعکس، «رژیم کتو LDL را کاهش می‌دهد». پاسخ فردی و ترکیب رژیم اهمیت زیادی دارند.

چرا LDL در بعضی افراد بیشتر افزایش پیدا می‌کند؟

چند عامل می‌تواند در تفاوت پاسخ افراد نقش داشته باشد:

• نوع چربی مصرفی: جایگزینی کربوهیدرات با مقدار زیادی چربی اشباع‌شده می‌تواند برای LDL نامطلوب‌تر باشد. در مقابل، استفاده بیشتر از چربی‌های غیراشباع مانند روغن زیتون، مغزها، دانه‌ها، آووکادو و ماهی انتخاب مطلوب‌تری است.
• کاهش وزن و وضعیت متابولیک: کاهش وزن و بهبود مقاومت به انسولین می‌تواند تری‌گلیسرید و برخی شاخص‌های متابولیک را بهبود دهد و بخشی از تغییرات آزمایشگاهی ممکن است به کاهش وزن مربوط باشد، نه صرفاً کتوز.
• میزان دریافت انرژی و ترکیب رژیم: رژیم‌های کتوژنیک از نظر میزان کالری، پروتئین و نوع چربی یکسان نیستند.
• ویژگی‌های فردی و ژنتیکی: پاسخ لیپیدی افراد به رژیم‌های کم‌کربوهیدرات می‌تواند بسیار متفاوت باشد.

به همین دلیل، صرفاً دانستن اینکه فرد «رژیم کتو» دارد برای پیش‌بینی تغییر LDL کافی نیست.

چرا ممکن است LDL در بعضی افراد با رژیم کتو خیلی بالا برود؟

در بیشتر افراد، تغییرات کلسترول در رژیم کتو یکسان نیست. بعضی افراد ممکن است کاهش تری‌گلیسرید و افزایش HDL را تجربه کنند، اما در برخی دیگر، LDL به میزان قابل‌توجهی افزایش پیدا کند.

در سال‌های اخیر، پژوهشگران متوجه شده‌اند که این افزایش شدید LDL در بعضی افراد، به‌ویژه افرادی که لاغرتر هستند و چربی بدن کمتری دارند، بیشتر دیده می‌شود. برای این الگوی خاص، اصطلاح Lean Mass Hyper-Responder یا LMHR به کار رفته است.

در برخی گزارش‌ها، LDL این افراد حتی به بالای ۴۰۰ یا ۵۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر نیز رسیده است. البته همه افرادی که با رژیم کتو LDL بالایی پیدا می‌کنند، لزوماً در این گروه قرار نمی‌گیرند و هنوز درباره علت دقیق این واکنش و پیامدهای بلندمدت آن پژوهش ادامه دارد.

نکته مهم این است که اگر در کنار افزایش LDL، HDL بالا و تری‌گلیسرید پایین هم دیده شود، نباید افزایش شدید LDL را نادیده گرفت. HDL بالا و تری‌گلیسرید پایین، به‌تنهایی نمی‌توانند بالا بودن شدید LDL را بی‌اهمیت کنند.

آیا LDL بالای ناشی از رژیم کتو خطرناک است؟

این پرسش هنوز پاسخ قطعی و ساده‌ای ندارد. برخی پژوهش‌ها در افراد پیرو رژیم‌های کم‌کربوهیدرات نشان داده‌اند که افزایش LDL ممکن است با تغییراتی در اندازه و ترکیب ذرات لیپوپروتئینی همراه باشد. برای مثال، در بعضی شرایط افزایش ذرات LDL بزرگ‌تر و شناورتر گزارش شده است.

بااین‌حال، از این یافته نمی‌توان نتیجه گرفت که LDL بالا دیگر اهمیت بالینی ندارد. دستورالعمل ۲۰۲۶ ACC/AHA انجام روتین آزمایش‌های پیشرفته برای تعیین زیرگروه‌ها یا اندازه ذرات LDL را برای برآورد خطر بیماری قلبی یا هدایت درمان توصیه نمی‌کند. در عمل، اندازه ذرات LDL نباید به‌عنوان دلیلی برای نادیده گرفتن LDL بسیار بالا استفاده شود.

به‌ویژه، LDL برابر یا بیشتر از ۱۹۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر در دستورالعمل‌های جدید همچنان در محدوده «هیپرکلسترولمی شدید» قرار می‌گیرد و نیازمند ارزیابی پزشکی برای علل زمینه‌ای و مدیریت مناسب خطر قلبی-عروقی است.

آیا رژیم کتو خطر بیماری قلبی را دو برابر می‌کند؟

نه، نمی‌توان گفت رژیم کتو به‌طور قطعی خطر بیماری قلبی را دو برابر می‌کند. اما بعضی پژوهش‌ها درباره رژیم‌های بسیار کم‌کربوهیدرات و پرچرب، نتایج قابل‌توجهی نشان داده‌اند.

برای مثال، در یک مطالعه بزرگ در سال ۲۰۲۳، افرادی که کربوهیدرات کمی و چربی زیادی مصرف می‌کردند، LDL بالاتر و میزان بیشتری از مشکلات قلبی-عروقی داشتند. در این مطالعه، خطر مشکلات قلبی در این افراد حدود دو برابر بیشتر گزارش شد.

با این حال، این نتیجه به معنی آن نیست که خود رژیم کتو باعث دو برابر شدن خطر بیماری قلبی می‌شود. این پژوهش فقط ارتباط بین نوع رژیم غذایی و مشکلات قلبی را بررسی کرده بود و رژیم مورد بررسی نیز دقیقاً با رژیم کتوژنیک استاندارد یکسان نبود.

بنابراین، بهتر است بگوییم: برخی مطالعات درباره رژیم‌های بسیار کم‌کربوهیدرات و پرچرب، احتمال افزایش خطر قلبی را مطرح کرده‌اند؛ اما هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت که رژیم کتو در بلندمدت باعث افزایش بیماری قلبی می‌شود. به همین دلیل، میزان LDL، نوع چربی‌های مصرفی و وضعیت کلی سلامت فرد اهمیت زیادی دارد.

شواهد جدید درباره مزایا و معایب رژیم کتو چه می‌گویند؟

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که رژیم کتو هم مزایا دارد و هم نکاتی که باید درباره آن احتیاط کرد.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که رژیم کتو می‌تواند به کاهش تری‌گلیسرید، افزایش HDL (کلسترول خوب)، کاهش وزن و بهبود قند خون و فشار خون کمک کند. بااین‌حال، در بعضی افراد ممکن است LDL (کلسترول بد) نیز افزایش پیدا کند.

بنابراین، نمی‌توان گفت رژیم کتو برای همه افراد خوب یا بد است. واکنش بدن افراد به این رژیم متفاوت است و نوع چربی‌هایی که در رژیم مصرف می‌شوند نیز اهمیت دارد.

از طرف دیگر، هنوز شواهد کافی نداریم که نشان دهد رژیم کتو در بلندمدت می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی را کاهش دهد. به همین دلیل، اگر فردی کلسترول بالا دارد، بهبود وزن یا قند خون نباید باعث نادیده گرفتن افزایش LDL شود.

در مجموع، رژیم کتو ممکن است برای بعضی افراد از نظر وزن و سلامت متابولیک مفید باشد، اما برای ارزیابی ایمنی آن، باید مجموع وضعیت سلامت فرد و تغییرات چربی خون در نظر گرفته شود.

آیا رژیم کتو برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مناسب است؟

رژیم‌های بسیار کم‌کربوهیدرات در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ می‌توانند باعث کاهش قند خون، HbA1c و وزن شوند. بااین‌حال، پاسخ افراد متفاوت است و تغییر شدید مقدار کربوهیدرات می‌تواند نیاز به برخی داروهای دیابت را تغییر دهد.

یک متاآنالیز سیستماتیک ارائه‌شده در سال ۲۰۲۵ در مجله Circulation، در بزرگسالان دارای اضافه‌وزن یا چاقی و دیابت نوع ۲، کاهش کوتاه‌مدت LDL در حدود ۰.۱۶ میلی‌مول در لیتر را پس از ۳ تا ۴ ماه گزارش کرد؛ اما این تفاوت در دوره‌های ۶ تا ۲۴ ماهه از نظر آماری معنی‌دار باقی نماند. این یافته نیز نشان می‌دهد که اثر رژیم در کوتاه‌مدت الزاماً قابل تعمیم به بلندمدت نیست.

افراد مبتلا به دیابت، به‌خصوص کسانی که داروهای مؤثر بر قند خون مصرف می‌کنند، نباید تغییرات عمده رژیم غذایی یا دارویی را بدون هماهنگی با پزشک انجام دهند.

دستورالعمل ۲۰۲۶ درباره رژیم غذایی و LDL چه می‌گوید؟

دستورالعمل جدید ACC/AHA برای مدیریت دیس‌لیپیدمی در سال ۲۰۲۶ تأکید بیشتری بر الگوهای غذایی سالم برای قلب، کنترل LDL و کاهش خطر بیماری قلبی-عروقی دارد. این دستورالعمل در مارس ۲۰۲۶ منتشر شد و جایگزین راهنمای سال ۲۰۱۸ شد.

یکی از نکات مهم این راهنما درباره الگوهای بسیار کم‌کربوهیدرات و کتوژنیک این است که کاهش کربوهیدرات ممکن است در بعضی افراد با جایگزینی آن با چربی اشباع‌شده همراه شود و در نتیجه، هیپرکلسترولمی شدید ایجاد یا تشدید شود. به همین دلیل، در این افراد بررسی دقیق رژیم غذایی و اصلاح منابع چربی برای کاهش LDL اهمیت دارد.

در مقابل، الگوهای غذایی سالم مانند رژیم مدیترانه‌ای و سایر الگوهایی که بر سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، فیبر، پروتئین‌های مناسب و چربی‌های غیراشباع تأکید دارند، پشتوانه قوی‌تری برای سلامت قلب دارند. یکی از اصول مهم نیز جایگزین کردن بخشی از چربی‌های اشباع با چربی‌های غیراشباع است.

این به معنای «ممنوع بودن کتو» نیست؛ بلکه نشان می‌دهد اگر فردی کتو را انتخاب می‌کند، کیفیت چربی و اثر واقعی رژیم بر LDL باید جدی گرفته شود.

چه افرادی باید در انتخاب رژیم کتو احتیاط بیشتری داشته باشند؟

برخی افراد پیش از شروع رژیم کتوژنیک نیازمند ارزیابی دقیق‌تری هستند:

LDL برابر یا بیشتر از ۱۹۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر

LDL در این محدوده در دسته هیپرکلسترولمی شدید قرار می‌گیرد. طبق راهنمای ۲۰۲۶ ACC/AHA، باید علل ثانویه افزایش LDL بررسی شود و در صورت نیاز، درمان دارویی مناسب برای کاهش LDL در نظر گرفته شود. رژیم کتو نباید جایگزین خودسرانه درمان استاندارد کاهش LDL شود.

سابقه بیماری قلبی یا سکته

افرادی که سابقه بیماری عروق کرونر، سکته قلبی، سکته مغزی یا سایر بیماری‌های آترواسکلروتیک دارند، معمولاً به راهبرد مشخصی برای کاهش خطر قلبی-عروقی نیاز دارند. در این شرایط، انتخاب رژیم غذایی باید با اهداف درمانی فرد هماهنگ باشد.

سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا بیماری قلبی زودرس

سابقه خانوادگی می‌تواند احتمال اختلالات ژنتیکی مانند هیپرکلسترولمی خانوادگی را مطرح کند. در چنین شرایطی، صرف تغییر رژیم غذایی ممکن است برای کنترل LDL کافی نباشد.

افزایش شدید LDL پس از شروع کتو

اگر LDL پس از شروع رژیم کتو به میزان قابل‌توجهی افزایش پیدا کند، نباید صرفاً به این دلیل که HDL بالا رفته یا تری‌گلیسرید پایین آمده، افزایش LDL را نادیده گرفت. در این وضعیت، ارزیابی رژیم، علل ثانویه و خطر کلی قلبی-عروقی اهمیت دارد.

دیابت، بیماری کلیوی یا سایر بیماری‌های زمینه‌ای

افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای یا کسانی که داروهای منظم مصرف می‌کنند، بهتر است پیش از شروع رژیم کتو درباره مناسب بودن آن مشورت کنند؛ زیرا تغییرات شدید رژیم می‌تواند بر داروها، مایعات، الکترولیت‌ها و کنترل بیماری اثر بگذارد.

اگر فردی با وجود کلسترول بالا بخواهد رژیم کتو بگیرد، چه نکاتی مهم است؟

اگر با وجود سابقه کلسترول بالا تصمیم به اجرای رژیم کتوژنیک دارید، توجه به چند نکته می‌تواند کیفیت و ایمنی رژیم را بهتر کند:

۱. قبل از شروع، وضعیت چربی خون را بررسی کنید

داشتن یک آزمایش پایه از LDL، HDL، تری‌گلیسرید و سایر شاخص‌های مرتبط کمک می‌کند تغییرات بعدی بهتر تفسیر شوند.

۲. بعد از شروع رژیم، پاسخ فردی را بررسی کنید

به‌جای فرض اینکه رژیم کتو حتماً LDL را کاهش یا افزایش می‌دهد، بهتر است پاسخ واقعی بدن فرد بررسی شود. زمان تکرار آزمایش به سطح اولیه چربی خون، عوامل خطر، داروها و نظر پزشک بستگی دارد.

در برخی افراد، بررسی مجدد طی چند هفته تا چند ماه پس از شروع یا تغییر قابل‌توجه رژیم می‌تواند اطلاعات مفیدی ارائه کند، اما یک فاصله ثابت مانند «حتماً ۲ یا ۳ ماه» برای همه افراد توصیه عمومی محسوب نمی‌شود.

۳. چربی‌های غیراشباع را در اولویت قرار دهید

روغن زیتون، آووکادو، مغزها، دانه‌ها و ماهی از منابع چربی غیراشباع هستند که می‌توانند در یک الگوی کم‌کربوهیدرات یا کتوژنیک گنجانده شوند.

در مقابل، تکیه زیاد بر کره، خامه، گوشت‌های پرچرب و سایر منابع سرشار از چربی اشباع می‌تواند برای فردی که LDL بالایی دارد انتخاب مناسبی نباشد.

۴. فیبر و کیفیت کلی رژیم را فراموش نکنید

کم کردن شدید کربوهیدرات نباید به معنای حذف گسترده سبزیجات، مغزها، دانه‌ها و سایر منابع مناسب فیبر باشد. کیفیت کلی رژیم غذایی اهمیت دارد و «کتو بودن» به‌تنهایی تضمین‌کننده سالم بودن رژیم نیست.

۵. داروهای کلسترول را خودسرانه قطع نکنید

اگر برای کاهش LDL یا پیشگیری از بیماری قلبی دارو مصرف می‌کنید، شروع رژیم کتو به‌تنهایی دلیل مناسبی برای قطع یا کاهش دارو نیست. تغییر دارو باید با نظر پزشک انجام شود.

۶. سایر عوامل خطر قلبی را نیز مدیریت کنید

فشار خون، قند خون، وزن، فعالیت بدنی، سیگار و سابقه خانوادگی همگی در ارزیابی خطر قلبی-عروقی نقش دارند. بنابراین، موفقیت رژیم را نباید فقط با وزن یا یک عدد از آزمایش خون سنجید.

رژیم کتو بهتر است یا مدیترانه‌ای؟

اگر هدف اصلی فرد کاهش LDL و بهبود سلامت قلب در بلندمدت باشد، رژیم مدیترانه‌ای و سایر الگوهای غذایی قلب‌محور از پشتوانه علمی گسترده‌تری برخوردارند.

رژیم کتو ممکن است در برخی افراد به کاهش وزن، تری‌گلیسرید و برخی شاخص‌های متابولیک کمک کند، اما در برخی افراد می‌تواند LDL را افزایش دهد. در نتیجه، برای فردی که LDL بالایی دارد، انتخاب رژیم باید بر اساس مجموعه‌ای از عوامل انجام شود و صرفاً بر میزان کربوهیدرات تمرکز نداشته باشد.

به‌خصوص اگر هدف اصلی کاهش کلسترول LDL و کاهش خطر قلبی-عروقی باشد، توجه به جایگزینی چربی‌های اشباع با چربی‌های غیراشباع و استفاده از یک الگوی غذایی با شواهد قوی برای سلامت قلب اهمیت زیادی دارد.

آیا رژیم کتو برای همه افراد دارای کلسترول بالا ممنوع است؟

خیر. نمی‌توان گفت همه افرادی که کلسترول بالا دارند، باید از رژیم کتو دوری کنند. اما از طرف دیگر، رژیم کتو هم برای همه این افراد بی‌خطر نیست.

مهم است که میزان کلسترول، وضعیت سلامت قلب و عروق و واکنش بدن فرد به رژیم کتو در نظر گرفته شود.

برای مثال، فردی که LDL (کلسترول بد) طبیعی دارد، بیماری قلبی ندارد و رژیم کتو را با مواد غذایی سالم اجرا می‌کند، با فردی که LDL او بسیار بالاست یا سابقه بیماری قلبی و کلسترول خانوادگی دارد، شرایط یکسانی ندارد.

بنابراین، تصمیم درباره رژیم کتو باید متناسب با شرایط هر فرد و با توجه به تغییرات LDL و خطر قلبی او گرفته شود.

نتیجه‌گیری

رژیم کتوژنیک می‌تواند برای بعضی افراد باعث کاهش وزن، کاهش تری‌گلیسرید و بهبود برخی شاخص‌های متابولیک شود. اما تأثیر آن بر LDL (کلسترول بد) در همه افراد یکسان نیست و در بعضی افراد ممکن است LDL به‌طور قابل‌توجهی افزایش پیدا کند.

در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که نسبتاً لاغر هستند، این افزایش LDL می‌تواند بسیار شدید باشد. این وضعیت گاهی با عنوان LMHR شناخته می‌شود. بااین‌حال، LMHR به‌تنهایی به این معنی نیست که LDL بالا بی‌خطر است. بنابراین، حتی اگر HDL بالا و تری‌گلیسرید پایین باشد، LDL بسیار بالا نباید نادیده گرفته شود.

از طرف دیگر، بعضی مطالعات نشان داده‌اند که رژیم‌های بسیار کم‌کربوهیدرات و پرچرب ممکن است با افزایش خطر بیماری قلبی ارتباط داشته باشند. البته این نوع مطالعات به‌تنهایی نمی‌توانند ثابت کنند که رژیم کتو مستقیماً باعث بیماری قلبی می‌شود.

راهنمای ۲۰۲۶ ACC/AHA نیز بر کنترل LDL، انتخاب غذاهای سالم برای قلب و کاهش مصرف چربی‌های اشباع تأکید دارد و هشدار می‌دهد که رژیم‌های کتوژنیک یا بسیار کم‌کربوهیدرات ممکن است در برخی افراد باعث افزایش شدید کلسترول شوند.

پس اگر کلسترول بالا دارید و می‌خواهید رژیم کتو را شروع کنید، بهتر است فقط نپرسید «کتو خوب است یا بد؟». مهم‌تر این است که بررسی کنید:

• LDL من قبل و بعد از شروع کتو چقدر تغییر کرده است؟
• آیا بیشتر از چربی‌های سالم و غیراشباع استفاده می‌کنم یا چربی‌های اشباع؟
• آیا سابقه بیماری قلبی، LDL خیلی بالا یا کلسترول خانوادگی دارم؟
• آیا فواید کتو برای من، با توجه به افزایش احتمالی LDL، ارزش ادامه دادن دارد؟
• آیا رژیم مدیترانه‌ای می‌تواند برای هدف من انتخاب مناسب‌تر و پایدار‌تری باشد؟

در افرادی که LDL بسیار بالا، سابقه بیماری قلبی، کلسترول خانوادگی یا عوامل خطر متعدد دارند، بهتر است تصمیم درباره رژیم کتو با نظر پزشک یا متخصص تغذیه گرفته شود.

سؤالات متداول

آیا رژیم کتو برای افراد دارای کلسترول بالا مناسب است؟

مناسب بودن رژیم کتو به وضعیت فرد، سطح LDL، سابقه بیماری قلبی-عروقی، عوامل خطر همراه و ترکیب مواد غذایی بستگی دارد. از آنجا که این رژیم در برخی افراد می‌تواند LDL را افزایش دهد، افراد دارای کلسترول بالا بهتر است پاسخ چربی خون خود را پس از شروع رژیم بررسی کنند.

آیا رژیم کتو LDL را افزایش می‌دهد؟

ممکن است. پاسخ LDL در افراد متفاوت است. متاآنالیزهای جدید به‌طور متوسط افزایش LDL را گزارش کرده‌اند، اما میزان تغییر بین افراد و مطالعات متفاوت است. نوع چربی، کاهش وزن، وضعیت متابولیک و ویژگی‌های فردی می‌توانند بر این پاسخ اثر بگذارند.

آیا رژیم کتو تری‌گلیسرید را کاهش می‌دهد؟

در بسیاری از مطالعات، بله. کاهش تری‌گلیسرید یکی از یافته‌های نسبتاً ثابت در مطالعات رژیم‌های کم‌کربوهیدرات و کتوژنیک است، هرچند میزان کاهش در افراد مختلف متفاوت است.

آیا افزایش HDL در رژیم کتو به معنای بی‌خطر بودن افزایش LDL است؟

خیر. افزایش HDL می‌تواند یکی از تغییرات مطلوب مشاهده‌شده در برخی افراد باشد، اما HDL بالا به‌تنهایی اثر افزایش شدید LDL را خنثی نمی‌کند. ارزیابی خطر قلبی باید بر اساس مجموعه‌ای از عوامل انجام شود.

LMHR چیست؟

LMHR یا Lean Mass Hyper-Responder اصطلاحی است که برای توصیف الگوی خاصی از پاسخ شدید چربی خون به رژیم‌های بسیار کم‌کربوهیدرات استفاده شده است؛ معمولاً با LDL بالا، HDL بالا و تری‌گلیسرید پایین. این اصطلاح یک تشخیص رسمی بیماری قلبی نیست و پیامدهای بلندمدت این الگو همچنان در حال مطالعه است.

اگر LDL من بعد از کتو به بالای ۱۹۰ برسد چه کار کنم؟

LDL برابر یا بیشتر از ۱۹۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر در محدوده هیپرکلسترولمی شدید قرار می‌گیرد و نیازمند ارزیابی پزشکی است. در این شرایط، نباید صرفاً به کاهش وزن، HDL بالا یا تری‌گلیسرید پایین تکیه کرد و رژیم کتو نباید جایگزین خودسرانه درمان کاهش LDL شود.

آیا اندازه ذرات LDL مهم است؟

اندازه و زیرگروه ذرات LDL در پژوهش‌ها مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، اما راهنمای ۲۰۲۶ ACC/AHA انجام روتین آزمایش‌های مربوط به اندازه یا زیرگروه LDL را برای تعیین خطر قلبی یا هدایت درمان توصیه نمی‌کند. بنابراین، افزایش LDL بسیار بالا را نباید صرفاً با استناد به «بزرگ‌تر بودن ذرات LDL» بی‌خطر تلقی کرد.

آیا رژیم کتو دو برابر خطر بیماری قلبی را افزایش می‌دهد؟

نمی‌توان چنین نتیجه‌ای را به‌صورت کلی بیان کرد. یک مطالعه مشاهده‌ای درباره الگوی کم‌کربوهیدرات و پرچرب، که الزاماً معادل کتوژنیک استاندارد نیست، ارتباطی با افزایش حدود ۲.۱۸ برابری خطر رخدادهای قلبی-عروقی نشان داد؛ اما چنین مطالعه‌ای رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.

هر چند وقت یک‌بار باید آزمایش چربی خون انجام شود؟

فاصله مناسب به وضعیت اولیه فرد، سطح LDL، سابقه بیماری قلبی، داروهای مصرفی و تغییرات رژیم بستگی دارد. پس از شروع یا تغییر قابل‌توجه رژیم، ممکن است پزشک تکرار آزمایش را طی چند هفته تا چند ماه پیشنهاد کند، اما یک فاصله ثابت برای همه افراد وجود ندارد.

آیا می‌توان در رژیم کتو از چربی‌های سالم استفاده کرد؟

بله. روغن زیتون، آووکادو، مغزها، دانه‌ها و ماهی از منابع چربی غیراشباع هستند و می‌توانند در یک الگوی کم‌کربوهیدرات گنجانده شوند. برای افراد دارای LDL بالا، بهتر است رژیم به مقدار زیادی بر کره، خامه و سایر منابع سرشار از چربی اشباع متکی نباشد.

آیا رژیم کتو می‌تواند جایگزین داروی کلسترول شود؟

خیر. اگر برای کاهش LDL یا پیشگیری از بیماری قلبی دارو تجویز شده است، نباید آن را خودسرانه قطع یا با رژیم غذایی جایگزین کرد. رژیم غذایی می‌تواند بخشی از برنامه درمانی باشد، اما تغییر دارو باید با نظر پزشک انجام شود.

رژیم کتو بهتر است یا رژیم مدیترانه‌ای؟

یک پاسخ واحد برای همه افراد وجود ندارد. رژیم کتو ممکن است برای برخی افراد در کاهش وزن و بهبود بعضی شاخص‌های متابولیک مفید باشد، اما رژیم‌های قلب‌محور مانند مدیترانه‌ای پشتوانه علمی گسترده‌تری برای سلامت قلب و عروق دارند. اگر هدف اصلی کاهش LDL و مدیریت خطر قلبی-عروقی باشد، کیفیت چربی‌ها و جایگزینی چربی اشباع با چربی غیراشباع اهمیت ویژه‌ای دارد.

آیا افراد مبتلا به بیماری کلیوی می‌توانند رژیم کتو بگیرند؟

این موضوع به نوع و مرحله بیماری کلیوی بستگی دارد. میزان پروتئین، مایعات، الکترولیت‌ها و ترکیب کلی رژیم ممکن است نیاز به تنظیم داشته باشد؛ بنابراین افراد مبتلا به بیماری کلیوی بهتر است پیش از شروع رژیم با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.

آیا برای شروع رژیم کتو باید با پزشک مشورت کرد؟

برای فرد سالم، انتخاب یک رژیم غذایی لزوماً نیازمند ارزیابی پزشکی نیست؛ اما در صورت وجود کلسترول بالا، LDL بسیار بالا، بیماری قلبی-عروقی، دیابت، بیماری کلیوی، بیماری کبدی یا مصرف داروهای منظم، بهتر است پیش از شروع رژیم کتو ارزیابی تخصصی انجام شود.