آلرژی و حساسیت غذایی چیست؟
آلرژی غذایی واکنش سیستم ایمنی بدن است که بلافاصله پس از خوردن یک ماده غذایی خاصی رخ میدهد. حتی مقدار کمی از مواد غذایی آلرژی زا میتواند علائم و نشانههایی مانند مشکلات گوارشی، کهیر یا تورم مجاری تنفسی را تحریک کند. در بعضی از افراد، آلرژی غذایی میتواند علائمی شدید یا حتی تهدید کننده زندگی به نام آنافیلاکسی ایجاد کند.
فهرست مطالب
آلرژی غذایی حدود ۶ تا ۸ درصد کودکان زیر ۳ سال و تا ۳ درصد بزرگسالان را تحت تأثیر قرار میدهد. اگرچه درمانی برای آن وجود ندارد، اما آلرژی غذایی با افزایش سن کمتر میشود. ممکن است آلرژی غذایی را با واکنش بسیار رایج دیگری که به عنوان عدم تحمل غذا شناخته میشود، اشتباه بگیریم. هرچند آزار دهنده است، اما عدم تحمل غذا یک بیماری کمتر جدی است که هرگز سیستم ایمنی را نیز درگیر نمیکند.
آلرژی و حساسیت غذایی چیست؟
آلرژی غذایی به شرایطی گفته میشود که در آن برخی غذاها پاسخ ایمنی غیرطبیعی در بدن را تحریک میکنند. علتش این است که سیستم ایمنی بدن برخی از پروتئینهای موجود در یک ماده غذایی را به عنوان مادهای مضر تشخیص میدهد. بدن یکسری اقدامات محافظتی را شروع میکند، از جمله آزاد سازی مواد شیمیایی مانند هیستامین، که باعث التهاب میشود.

برای افرادی که آلرژی غذایی دارند، حتی قرار گرفتن در معرض مقدار بسیار کمی از غذای مشکل ساز نیز میتواند باعث واکنش آلرژیک شود. در صورت مشاهده این علائم پوستی، مشاوره با یک دکتر پوست آنلاین میتواند به تشخیص و کنترل بهتر کمک کند. علائم ممکن است از چند دقیقه بعد از قرار گرفتن در معرض غذاها تا چند ساعت بعد ادامه داشته باشند و ممکن است شامل برخی از موارد زیر باشند:
- تورم زبان، دهان یا صورت
- مشکل تنفس
- فشار خون پایین
- استفراغ
- اسهال
- کهیر
- بثورات خارش دار
در موارد شدیدتر، آلرژی غذایی میتواند باعث آنافیلاکسی شود. علائمی که میتوانند خیلی سریع ظاهر شوند، شامل بثورات خارش دار، تورم گلو یا زبان، تنگی نفس و فشار خون پایین هستند و برخی موارد نیز میتوانند کشنده باشند.
بسیاری از مشکلات ناشی از عدم تحمل غذایی اغلب با آلرژی غذایی اشتباه گرفته میشوند. با این حال، عدم تحمل غذایی هرگز سیستم ایمنی بدن را درگیر نمیکند. عدم تحمل غذایی اگرچه میتواند کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، اما عامل تهدید کنندهای برای زندگی نیستند.
آلرژیهای غذایی واقعی را میتوان به دو نوع اصلی تقسیم کرد:
- آنتی بادی IgE
- آنتی بادی غیر IgE
آنتی بادی نوعی پروتئین خون است که توسط سیستم ایمنی بدن برای شناسایی و مبارزه با عفونت مورد استفاده قرار میگیرد. در آلرژی غذایی IgE، آنتی بادی IgE توسط سیستم ایمنی بدن آزاد میشود. در آلرژی غذایی غیر IgE، آنتی بادی IgE آزاد نمیشود ولی از سایر قسمتهای سیستم ایمنی بدن برای مقابله با تهدید استفاده میشود.

علائم و نشانه های حساسیت غذایی
برای برخی از افراد، واکنش آلرژیک به یک ماده غذایی خاص ممکن است ناخوشآیند بوده اما شدت بالایی نداشته باشد. برای سایر افراد، این واکنش غذایی آلرژیک میتواند ترسناک و حتی تهدید کننده زندگی باشد. علائم آلرژی غذایی معمولاً ظرف چند دقیقه تا دو ساعت پس از خوردن غذای مختلف ایجاد میشود.
علائم و نشانههای رایج آلرژی غذایی عبارتند از:
- سوزن سوزن شدن یا خارش در دهان
- کهیر، خارش یا اگزما
- تورم لبها، صورت، زبان و گلو یا سایر قسمتهای بدن
- خس خس سینه، گرفتگی بینی یا مشکل تنفسی
- درد شکم، اسهال، حالت تهوع یا استفراغ
- سرگیجه، سبکی سر یا غش کردن
- آنافیلاکسی
در بعضی از افراد، آلرژی غذایی میتواند یک واکنش آلرژیک شدید به نام آنافیلاکسی ایجاد کند. این میتواند علائم و نشانههای تهدیدکننده زندگی به شرح زیر را به همراه داشته باشد:
- انقباض و سفت شدن مجاری تنفسی
- تورم گلو یا احساس تودهای در گلو که نفس کشیدن را دشوار میکند
- شوک با افت شدید فشار خون
- نبض سریع
- سرگیجه، سبکی سر یا از دست دادن هوشیاری
نکته: درمان اضطراری برای آنافیلاکسی حیاتی است. آنافیلاکسی بدون درمان میتواند باعث کما یا حتی مرگ شود.

در زمان بروز آلرژی عذایی چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر اندکی پس از خوردن غذا علائم آلرژی و حساسیت غذایی بروز کند، به پزشک مراجعه کنید. در صورت مشاهده علائم و نشانههای آنافیلاکسی مانند موارد زیر، به دنبال درمان اضطراری باشید:
- انقباض مجاری هوایی که تنفس را دشوار میکند
- شوک با افت شدید فشار خون
- نبض سریع
- سرگیجه یا سبکی سر
علت آلرژی غذایی
هنگامی که به آلرژی غذایی مبتلا هستید، سیستم ایمنی بدن به اشتباه یک ماده غذایی خاص یا یک ماده غذایی را به عنوان چیزی مضر شناسایی میکند. در زمان تنفس، سیستم ایمنی بدن سلولها را ترشح میکند تا آنتی بادی شناخته شده به نام ایمونوگلوبولین (IgE) را برای خنثی کردن مواد غذایی یا ماده غذایی عامل آلرژی (ماده حساسیت زا) ایجاد کند.
دفعه بعد که حتی کمترین مقدار از آن غذا را خوردید، آنتی بادیهای IgE آن را حس میکنند و به سیستم ایمنی بدن سیگنال میدهند که ماده شیمیایی به نام هیستامین و همچنین سایر مواد شیمیایی را در جریان خون آزاد کند. این مواد شیمیایی علائم آلرژی را ایجاد میکنند.

در بزرگسالان، بیشتر آلرژیهای غذایی توسط پروتئینهای مواد غذایی به شرح زیر ایجاد میشوند:
- میگو، خرچنگ دریایی و صدف
- بادام زمینی
- آجیلهای درختی مانند، گردو
- ماهی
در کودکان، آلرژیهای غذایی معمولاً توسط پروتئینها ایجاد میشوند:
- بادام زمینی
- آجیل درختی
- تخم مرغ
- شیر گاو
- گندم
- سویا
سندرم آلرژی غذایی به گرده گُل
سندرم آلرژی خوراکی به گرده که به عنوان سندرم آلرژی دهانی نیز شناخته میشود، بسیاری از افراد مبتلا به تب یونجه را تحت تأثیر قرار میدهد. در این شرایط، برخی میوهها و سبزیجات تازه یا آجیل، ادویه جات و ترشی جات میتوانند یک واکنش آلرژیک ایجاد کنند که باعث سوزن سوزن شدن یا خارش دهان میشود. در موارد جدی، واکنش آلرژیک منجر به تورم گلو یا حتی آنافیلاکسی میشود.
پروتئینهای موجود در میوهها، سبزیجات، آجیلها و ادویه جات خاص باعث واکنش میشوند، زیرا مانند پروتئینهای آلرژی زایی هستند که در برخی از گردهها وجود دارند. وقتی غذاهایی که باعث ایجاد سندرم آلرژی به گرده میشوند مورد پخت و پز قرار میگیرند، علائم ممکن است کمتر شوند.

عدم تحمل غذایی و واکنش های دیگر
عدم تحمل غذایی یا واکنش به ماده دیگری که توسط فرد مصرف شده است، ممکن است همان علائم و نشانههای آلرژی غذایی را ایجاد کند. بسته به نوع عدم تحمل غذایی، ممکن است بتوانید مقداری از غذاهای مشکل دار را بدون واکنش آلرژیک مصرف کنید. در مقابل، اگر آلرژی غذایی واقعی دارید، حتی مقدار کمی از غذا نیز ممکن است واکنش آلرژیک ایجاد کند.
یکی از جنبههای مشکل ساز در تشخیص عدم تحمل غذا این است که برخی از افراد نه به خود غذا بلکه به ماده یا مادهای که در تهیه غذا استفاده میشود حساس هستند. شرایط متداولی که میتواند علائم اشتباهی را با آلرژی غذایی ایجاد کند، شامل موارد زیر هستند:
- فقدان آنزیم مورد نیاز برای هضم کامل غذا: ممکن است مقادیر کافی از آنزیمهای مورد نیاز برای هضم برخی غذاها وجود نداشته باشد. به عنوان مثال، مقدار ناکافی آنزیم لاکتاز، توانایی در هضم لاکتوز، قند اصلی موجود در محصولات شیر را کاهش میدهد. عدم تحمل لاکتوز میتواند باعث نفخ، گرفتگی عضلات، اسهال و گاز اضافی شود.
- مسمومیت غذایی: گاهی مسمومیت غذایی میتواند یک واکنش آلرژیک را تقلید کند. باکتریهای موجود در ماهی خراب و ماهیهای دیگر نیز میتوانند سمی ایجاد کنند که واکنشهای مضری را به همراه دارد.
- حساسیت به مواد افزودنی غذایی: برخی از افراد پس از خوردن برخی مواد افزودنی غذایی واکنشهای گوارشی و علائم دیگری دارند. به عنوان مثال، سولفیتهای مورد استفاده برای نگهداری میوههای خشک و کنسروها میتوانند حملات آسم را در افراد حساس ایجاد کنند.
- سمیت هیستامین: برخی از ماهیها مانند ماهی تن یا ماهی خال خالی که به درستی در یخچال نگهداری نمیشوند و دارای مقادیر زیادی باکتری هستند، ممکن است حاوی مقادیر زیادی هیستامین باشند که علائمی مشابه علائم آلرژی غذایی را تحریک میکنند. به جای یک واکنش آلرژیک، این به عنوان سمیت هیستامین یا مسمومیت اسکمبروئیدی شناخته میشود.
- بیماری سلیاک: در حالی که بیماری سلیاک گاهی اوقات به عنوان آلرژی به گلوتن شناخته میشود، اما منجر به آنافیلاکسی نمیشود و مانند آلرژی غذایی، واکنش سیستم ایمنی بدن را در بر میگیرد، اما واکنشی منحصر به فرد است که پیچیده تر از آلرژی غذایی ساده است!
- این وضعیت هضم مزمن با خوردن گلوتن، پروتئینی که در نان، ماکارونی، کلوچه و بسیاری از غذاهای حاوی گندم، جو یا چاودار وجود دارد، تشدید میشود.

عوامل خطر آلرژی غذایی
عوامل خطر حساسیت غذایی عبارتند از:
- سابقه خانوادگی: اگر آسم، اگزما، کهیر یا آلرژی مانند تب یونجه در خانواده شایع باشد، در معرض خطر آلرژی غذایی هستید.
- آلرژیهای دیگر: اگر قبلاً به یک ماده غذایی حساسیت داشته اید، ممکن است در معرض خطر افزایش حساسیت به ماده غذایی دیگری نیز باشید. به همین ترتیب، اگر انواع دیگری از واکنشهای آلرژیک مانند تب یونجه یا اگزما نیز داشته باشید، خطر ابتلا به آلرژی غذایی بیشتر است.
- سن: آلرژی غذایی بیشتر در کودکان، به ویژه کودکان نوپا و نوزادان دیده میشود. هرچه پیرتر میشوید، سیستم هضم بالغ میشود و بدن کمتر به جذب مواد غذایی میپردازد که در نتیجه باعث ایجاد آلرژی کمتری میشود.
- آسم: آسم و آلرژی غذایی معمولاً با هم اتفاق میافتند و در صورت بروز، علائم آلرژی غذایی و آسم به احتمال زیاد شدید هستند.
عواملی که ممکن است خطر ابتلا به واکنش آنافیلاکتیک را افزایش دهند عبارتند از:
- داشتن سابقه آسم
- نوجوانی یا جوان بودن
- تأخیر در استفاده از اپی نفرین برای درمان علائم آلرژی غذایی
- نداشتن کهیر یا سایر علائم پوستی
عوارض حساسیت غذایی
عوارض آلرژی غذایی میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- آنافیلاکسی: این یک واکنش آلرژیک تهدید کننده زندگی است.
- درماتیت آتوپیک (اگزما): آلرژی غذایی ممکن است باعث واکنش پوستی مانند اگزما شود.

تشخیص حساسیت غذایی
هیچ آزمایش کاملی برای تایید یا رد آلرژی غذایی وجود ندارد. پزشک قبل از تشخیص تعدادی از فاکتورها را در نظر میگیرد که شامل موارد زیر هستند:
- علائم: پزشک شرح مفصلی از علائم و نوع مواد غذایی حساسیت زا را از شما میخواهد.
- سابقه خانوادگی: پزشک اطلاعات مربوط به اعضای خانواده خود که از هر نوع آلرژی رنج میبرند را میخواهد.
- معاینه بدنی: یک معاینه دقیق میتواند سایر مشکلات پزشکی را شناسایی یا حذف کند.
- تست پوستی: آزمایش پوستی میتواند واکنش فرد نسبت به یک ماده غذایی خاص را تعیین کند. در این آزمایش مقدار کمی از غذاهای مشکوک بر روی پوست بازو یا پشت قرار میگیرند. سپس پزشک یا متخصص بهداشت دیگری پوست را با سوزن میکشد تا مقدار کمی ماده در زیر سطح پوست وجود داشته باشد. اگر به ماده خاصی در حال آزمایش حساسیت داشته باشید، دچار واکنش میشوید. به خاطر داشته باشید، واکنش مثبت به این آزمایش به تنهایی برای تأیید حساسیت غذایی کافی نیست.
- آزمایش خون: آزمایش خون میتواند با اندازه گیری آنتی بادی مربوط به آلرژی معروف به ایمونوگلوبولین (IgE)، پاسخ سیستم ایمنی بدن به غذاهای خاص را اندازه گیری کند.
- حذف رژیم غذایی: ممکن است از فرد خواسته شود که غذاهای مشکوک را به مدت یک یا دو هفته از رژیم خود حذف کند و سپس مواد غذایی را یکی پس از دیگری به رژیم خود اضافه کنید. این روند میتواند به ارتباط علائم و غذاهای خاص کمک کند.

درمان آلرژی غذایی
تنها راه جلوگیری از واکنش آلرژیک، پرهیز از غذاهایی است که علائم و نشانههایی خاصی را ایجاد میکنند. با این وجود، علی رغم تمام تلاشهای فرد، ممکن است با غذایی که باعث واکنش او شود تماس پیدا کند.
برای یک واکنش آلرژیک جزئی، داروهای ضد هیستامین بدون نسخه یا تجویز شده ممکن است به کاهش علائم کمک کنند. این داروها را میتوان پس از قرار گرفتن در معرض ماده غذایی آلرژی زا مصرف کرد تا به تسکین خارش یا کهیر کمک کنند. با این حال، آنتی هیستامینها نمیتوانند یک واکنش حساسیتی شدید را درمان کنند.
برای یک واکنش آلرژیک شدید، ممکن است به تزریق اورژانسی اپی نفرین نیاز داشته باشید. بسیاری از افراد مبتلا به آلرژی مجبور به تزریق خودکار اپی نفرین هستند.
پیشگیری از آلرژی غذایی
قبل از معرفی غذاهای آلرژی زا با پزشک خود در مورد بهترین زمان ارائه آنها صحبت کنید. با این حال، هنگامی که آلرژی غذایی ایجاد شده است، بهترین راه برای جلوگیری از واکنش آلرژیک، شناخت و اجتناب از غذاهایی است که علائم و نشانههایی را ایجاد میکنند.
برای برخی از افراد، این عارضه فقط یک ناراحتی ساده است، اما برخی دیگر با سختی بیشتری همراه است. همچنین، اثر بعضی از چیزهایی که به عنوان مواد تشکیل دهنده غذاها استفاده میشوند، ممکن است به خوبی پنهان باشد. این امر به ویژه در رستورانها و سایر محیطهای اجتماعی بیشتر صدق میکند.

اگر میدانید حساسیت غذایی دارید، این مراحل را دنبال کنید:
- بدانید چه میخورید و چه مینوشید: حتماً برچسب روی مواد غذاها را با دقت بخوانید.
- از یک دستبند یا گردنبند هشدار دهنده پزشکی استفاده کنید: این به افراد اجازه میدهد تا در صورت بروز واکنش و عدم توانایی در برقراری ارتباط، به فرد مذکور کمک کنند.
- در مورد تجویز اپی نفرین اورژانسی با پزشک خود صحبت کنید: اگر در معرض خطر واکنش شدید آلرژیک هستید، ممکن است لازم باشد یک دستگاه تزریق خودکار اپی نفرین به همراه داشته باشید.
- در رستورانها مراقب باشید: مطمعنا سرآشپز یک رستوران از اینکه نمیتوانید غذایی که به آن حساسیت دارید را بخورید، آگاه نیست و باید کاملاً مطمئن باشید که وعده غذایی که سفارش میدهید حاوی مواد حساسیت زا نباشد. همچنین، اطمینان حاصل کنید که غذا روی سطوح یا ماهی تابههایی پخته شود که حاوی هر نوع ماده حساسیت زا نباشد.
- برای وعدههای غذایی اصلی و میان وعده خود برنامه ریزی کنید: در صورت لزوم، هنگام مسافرت یا رفتن به یک مراسم، یک کوله پُر از غذاهای بدون آلرژن تهیه کنید. اگر شما یا فرزندتان نمیتوانید در یک مهمانی کیک یا دسر بخورید، یک غذای مخصوص به همراه داشته باشید.

پیشگیری از آلرژی غذایی در کودکان
اگر کودکتان آلرژی غذایی دارد، برای اطمینان از ایمنی او این اقدامات احتیاطی را انجام دهید:
- به دوستان و نزدیکان خود اطلاع دهید که فرزندتان به آلرژی غذایی حساس است.
- با ارائه دهندگان خدمات مراقبت از کودک، پرسنل مدرسه، والدین دوستان فرزندتان و سایر بزرگسالانی که به طور منظم با کودک تعامل دارند، صحبت کنید. تأکید کنید که یک واکنش آلرژیک میتواند زندگی او را تهدید کند. مطمئن شوید که اگر کودک به غذا واکنش نشان داد، میتواند فوراً درخواست کمک کند.
- به بزرگسالانی که وقت خود را با کودک میگذرانند، نحوه تشخیص علائم و نشانههای واکنش آلرژیک را بیاموزید.
- در برنامه باید نحوه مراقبت از کودک در هنگام واکنش آلرژیک به غذا بیان شود. نسخهای از این طرح را به پرستار مدرسه فرزندتان و سایر افرادی که از کودک مراقبت و نظارت میکنند ارائه دهید.
- از کودک خود بخواهید از دستبند یا گردنبند هشدار پزشکی استفاده کند.
کلام آخر
برخی از آلرژیها تا آخر زندگی فرد باقی میمانند، پس مهم است که به خوبی بتوان این عارضه را مدیریت کرد. مدیریت رژیم غذایی به این معنا است که از خوردن غذاهایی که به آن حساسیت دارید اجتناب کنید. برای درمان آلرژی به پزشک مراجعه کنید تا او بتواند به درستی آلرژی غذایی را تشخیص داده و برای آن برنامه درمانی ایجاد کند.
منابع: mayoclinic, medlineplus.gov, healthline, acaai
سوالات و نظرات (0)